‘Do bom servo Elieser’ – de goede bediende Elieser

Alexander Stephens, een Amerikaanse politicus met zijn bediende; een voormalige slaaf. Jaar: circa1875.

Naar aanleiding van een bericht en video (link) over het winti-ritueel dat in het kader van het aanstaande Keti Koti festival heeft plaatsgevonden op de Oude Portugese Joodse begraafplaats aan de Oudekerk aan de Amstel, heb ik wat achtergrondinformatie opgezocht op de website van het Stadsarchief Amsterdam.

Wie was Elieser en hoe kan het dat zijn laatste rust plaats een Joodse begraafplaats is?

‘De Portugese Joden vestigden zich omstreeks 1600 in Amsterdam. Zij namen hun slaven mee. In 1614 stichtten zij een begraafplaats (Beth Haim) in Ouderkerk. Het reglement, dat toen opgesteld werd, bepaalde in het tweede artikel dat slaven (escravos), bedienden (criados) en dienstmeisjes (moças) die wel Joods waren maar niet Portugees, op een aparte plek (lugar separado) begraven werden.

Voorschriften
In 1627 kwamen er strengere voorschriften voor Afrikanen, die in de documenten aangeduid werden als zwarten (pretos, negros) en bruinen (morenos). Voortaan moesten zij buiten de omheining begraven worden. Vermoedelijk omdat de dorpsbewoners bij die begrafenissen voor opstootjes zorgden, werd deze bepaling na verloop van tijd weer ingetrokken. Hun graf bleef op een afgezonderde plaats. Zwarten en mulatten kregen geen steen: hun graven werden afgedekt met een baksteen of een houten plankje met een nummer.
Lees verder