Zout, slaven en saucijsjes

In deze blog probeer ik iets meer inzicht te verschaffen in het reilen en zeilen van een vendue in Suriname rond de jaren twintig en dertig van de 19e eeuw.

Tijdens een vendu(e) werd in het bijzijn van een gezworen klerk (notaris) gehandeld in roerende en onroerende goederen. Gezien slaven werden beschouwd als waar werden ook zij tijdens deze publieke veiling verkocht en gekocht. Wie de leggers van de venduemeesters bestudeert ziet dat er tussen de vaten zout en saucijsjes mensen worden verkocht. Schrijnend, maar de werkelijkheid.

Degene die de vendue organiseerde noemde men de venduehouder. De regie van de veiling lag in handen van de venduemeester (veilingmeester) die door een schrijver/boekhouder bijgestaan werd.

Aankondiging
Ieder die onroerende goederen wilde verkopen moest zes weken van te voren een advertentie laten plaatsen en de venduemeester tijdig verwittigen. Onderstaand is een dergelijke advertentie te zien. Hierin kondigde venduemeester Judah Eliazer Lijons de verkoop van slaven aan. William Ironside, directeur van plantage Buitenrust, was overleden en zijn slaven werden daarna vanuit de boedel verkocht.

vendue-op-22-april-1830-te-huize-je-lijons

Aankondiging van de verkoop van slaven in Madison, Mississippi, 13 augustus 1860. Foto: Dolph Briscoe Center for American History

Aankondiging van de verkoop van slaven in Madison, Mississippi, 13 augustus 1860. Foto: Dolph Briscoe Center for American History

Aankondiging slavenverkoop op het slavenschip. Slaven zijn vrij van de pokken.

Aankondiging slavenverkoop op het slavenschip. Slaven zijn vrij van de pokken.

Tijd en plaats
Een veiling kon niet op ieder moment van de dag plaatsvinden. In de ochtend moest zich dat afspelen tussen negen en elf uur en ’s middags tussen twee en vier uur. Als locatie werd vaak het huis van de venduemeester gebruikt waarbij de goederen soms tot ergernis van de buren op straat werden uitgestald. Grote slavenveilingen die kort na de aankomst van slavenschepen werden gehouden vonden vermoedelijk op het schip plaats of aan de kade.

Onderstaande litho uit het boek ‘Voyage à Surinam’ van de bekende Belgische tekenaar Pierre Jacques Benoit (1782-1854), toont de openbare verkoop van een slavin met haar twee kinderen in Suriname. Zij was de huishoudster van een planter die voor hun manumissie overleed. Na zijn overlijden werden zij geveild. Benoit zou getuige zijn geweest van deze vendu in het jaar 1831.

Litho uit 'Voyage à Surinam' van P.J. Benoit. Datum vervaardiging 1831

Litho uit ‘Voyage à Surinam’ van P.J. Benoit. Datum vervaardiging 1831

Benoit heeft in deze litho heel duidelijk de verschillende betrokkenen afgebeeld. Laten wij de afbeelding beter bekijken.

Slavin met haar twee kinderen staat op het punt om verkocht te worden en wordt nader bekeken door een potentiële koper. PJ Benoit Suriname

Slavin met haar twee kinderen staat op het punt om verkocht te worden en wordt nader bekeken door een potentiële koper. Achter hen staan slaven die daarna aan bod zijn.

Vlnr: een bieder, de schrijver/boekhouder, een potentiele koper, de venduemeester staande aan de tafel met hoge hoed en hamer in zijn hand en uiterst rechts waarschijnlijk de notaris.. PJ Benoit, Suriname

Vlnr: een bieder, de schrijver/boekhouder, een potentiele koper, de venduemeester staande aan de tafel met hoge hoed en hamer in zijn hand en uiterst rechts waarschijnlijk de notaris.. PJ Benoit, Suriname

Potentiële kopers aanwezig bij de slavenverkoop. PJ Benoit, Suriname

Potentiële kopers aanwezig bij de slavenverkoop. PJ Benoit, Suriname

Er worden praatjes gemaakt.

Er worden praatjes gemaakt.

Betaling
Kopers mochten goederen (waaronder slaven) op rekening kopen, maar moesten deze wel binnen drie weken voldoen. Er kon door de venduemeester vooraf worden verzocht om twee borgen aan te stellen die garant stonden voor een tijdige betaling. Bleef de koper in gebreke dan werd een geldboete opgelegd. Als de koper voortijds kwam te overlijden dan werden de kosten verhaald op de boedel van de overledene.

Roerende goederen met een waarde van meer dan fl.100 moesten worden betaald met wissels. Betaling van goederen met een lagere waarde geschiedde met munten. De uitbetaling aan de verkopers geschiedde vrijwel direct.

De vendumeesters moesten nalatige debiteuren aangeven bij de exploiteur (deurwaarder) die op zijn beurt de gelden ging innen.

Het kwam regelmatig voor dat een celstraf werd geëist tegen nalatige kopers. Zo werd in het begin van de 19e eeuw stricte gijzeling geëist tegen Isaij Samson, die voor ruim duizend gulden aan goederen op de veiling had gekocht bij vendumeester Kleijne, maar deze niet had betaald.

Venduerecht
Venduemeesters verdienden hun brood door een commissie (venduerecht) op te leggen. Deze bedroeg vijf procent van de koopsom. Bij de verkoop van slaven kwam er een toeslag van tweeënhalf procent bij. Dit bedrag moest binnen een termijn van drie weken na de verkoop in geld, wissels of andere gangbare betaalmiddelen worden voldaan.

Slavenregisters
De verkoop van slaven moest nauwkeurig worden bijgehouden en opgegeven gezien het gouvernement geen inkomsten (hoofdgeld) wilde mislopen. Het eigendom werd daarbij gedocumenteerd. Na de verkoop werden de slavenregisters bijgewerkt, zodat de slaven onder de nieuwe eigenaar werden bijgeschreven. In de laatste kolom kwam dan een melding van ‘transport’ te staan.

Op venduen werden zogenaamde leggers gemaakt waarin de verkopen zijn terug te vinden. Het Nationaal Archief, Den Haag, heeft over de periode 1829 -1844, scans hiervan op hun website staan. Middels deze registers krijgen we een inkijkje in het koopgedrag van enkele vrije lieden. Zo is te lezen dat M. Robles één dozijn Madera wijn kocht, M. M. Smith een vat bonen, L.M. de Mesquita en Pickering ieder een hangmat en M.V. Keyzer een oxhoofd bakkeljauw en een vat gezouten spek. Leuk om bij de stamboom te vermelden; “Mijn betovergrootvader hield van spek”.

Vendu in beeld
In de waargebeurde film ‘Twelve years a slave’ wordt een vendue verbeeld, waarbij de hoofdrolspeler, Salomon Northrup samen met een moeder (gescheiden van haar kinderen) wordt verkocht.

In het begin van de blog heb ik de verkoop van een aantal slaven van William Ironside vermeld. Deze heb ik terug gevonden in de venduelijst van venduemeester Lijons. Wij lezen de namen van de slaven, de naam van de opkoper en het aankoopbedrag.

Slavennaam Opkoper Aankoopbedrag (in fl)
Brutus F.B. Parrij 800
Scipio J.L. Stuger 740
Castor Peckerin* 480
Jupiter M.A. Salomons 875
Hendrik Guilmin 725
William J.L. de Mesquita 675
Anthonij wed. Osborn 855
Jeannette Pl. Nieuwstar 900
Minerva id. 900
Marij Rendami** 625
Louis C.I. van West 525
Venus en Job wed. Osborn 845
Juno en Adam wed. Osborn 1200
Martinus P.A. Arons 825
Avanture Rendami 280

*Peckerin is waarschijnlijk Pickering en **Rendami, Randami.

Laat-negentiende-eeuwse getuigenverklaring
Schetsen en typen uit Suriname is een bundel, van werken van Jacques Samuels die in 1904 in De Surinamer zijn verschenen, waarin Samuels op vermakelijke wijze volkstoestanden en gebruiken beschrijft. In één van zijn herinneringen beschrijft hij de rumoer tijdens een veiling en krijgt de veilingmeester een gezicht.

Bronnen:

  • American Jewish Historical Society, Guide to the Papers of Jacques Judah Lyons (1813-1877).
  • Surinaamsche Almanak voor het Jaar 1821, http://www.dbnl.nl, geraadpleegd 5 oktober 2016.
  • Nationaal Archief, Nederland, Notariëel Archief Suriname (1828-1845), 1.05.11.15, inventaris nr. 152, Gouvernementsblad van Suriname, 1831, http://www.gahetna.nl geraadpleegd 5 oktober 2016.
  • “Surinaamsche courant”. Paramaribo, 09-04-1830, http://www.delpher.nl, geraadpleegd 5 oktober 2016.
  • Sytze van der Veen & Dirk J. Tang, Slavernij verbeeld en hoe de Raymannen in beeld kwamen, De Boekenwereld jaargang 29, nummer 4, Vantilt & Bijzondere Collecties van de UvA, 2013.
  • Françoise Lemaire, The restauration of slavery in Guyana (1802), http://www.histoire-image.org geraadpleegd op 12 oktober 2016
  • Jacques Samuels, Schetsen en typen uit Suriname (1944), Een vendu, pagina 66, 67, http://www.dbnl.org, geraadpleegd 12 oktober 2016
  • Executor’s Sale of Negroes, The University of Texas at Austin, Briscoe Center for American History.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s