‘Do bom servo Elieser’ – de goede bediende Elieser

Alexander Stephens, een Amerikaanse politicus met zijn bediende; een voormalige slaaf. Jaar: circa1875.

Naar aanleiding van een bericht en video (link) over het winti-ritueel dat in het kader van het aanstaande Keti Koti festival heeft plaatsgevonden op de Oude Portugese Joodse begraafplaats aan de Oudekerk aan de Amstel, heb ik wat achtergrondinformatie opgezocht op de website van het Stadsarchief Amsterdam.

Wie was Elieser en hoe kan het dat zijn laatste rust plaats een Joodse begraafplaats is?

‘De Portugese Joden vestigden zich omstreeks 1600 in Amsterdam. Zij namen hun slaven mee. In 1614 stichtten zij een begraafplaats (Beth Haim) in Ouderkerk. Het reglement, dat toen opgesteld werd, bepaalde in het tweede artikel dat slaven (escravos), bedienden (criados) en dienstmeisjes (moças) die wel Joods waren maar niet Portugees, op een aparte plek (lugar separado) begraven werden.

Voorschriften
In 1627 kwamen er strengere voorschriften voor Afrikanen, die in de documenten aangeduid werden als zwarten (pretos, negros) en bruinen (morenos). Voortaan moesten zij buiten de omheining begraven worden. Vermoedelijk omdat de dorpsbewoners bij die begrafenissen voor opstootjes zorgden, werd deze bepaling na verloop van tijd weer ingetrokken. Hun graf bleef op een afgezonderde plaats. Zwarten en mulatten kregen geen steen: hun graven werden afgedekt met een baksteen of een houten plankje met een nummer.

Bom servo Elieser
Er is één uitzondering. Op 27 maart 1629 werd ene Elieser begraven, midden op de begraafplaats. Zijn graf kreeg een steen. In 2002 werd de steen blootgelegd. De inscriptie op de steen luidt: S(epultura) do bom servo Elieser, vertaald: het graf van de goede slaaf/bediende Elieser.

Het graf van Elieser
Escravo betekent slaaf in het algemeen; servo is specifiek en betekent bediende, met een achtergrond van slavernij. In het begraafregister staat bij zijn naam: moreno que foi de Paulo de Pina, oftewel: de bruine, die van Paulo de Pina was. Koopman/dichter Paulo de Pina was een van de oprichters van de begraafplaats, en misschien is dit de reden dat voor Elieser een uitzondering werd gemaakt. Elieser kreeg bij zijn overgang naar het jodendom een bijbelse naam: Elieser is de dienstknecht van Abraham.

Naast een rijke koopman
In december 1629 overleed een van de rijkste kooplieden van de Portugees-Joodse gemeenschap, Jacob Israel Belmonte. Hij nam deel aan de VOC en dreef handel met Goa en Cochin in India en met Brazilië. Uit Angola haalde hij slaven, die hij verhandelde in West-Indië. De Portugezen werden begraven op volgorde van binnenkomst. De voorname grafsteen van Belmonte ligt naast die van Elieser: de slavenhandelaar kwam naast de slaaf te liggen.’

Ontleend aan het Stadsarchief van Amsterdam. http://stadsarchief.amsterdam.nl/presentaties/amsterdamse_schatten/dood/de_goede_slaaf_elieser/index.html

About these ads

4 gedachtes over “‘Do bom servo Elieser’ – de goede bediende Elieser

  1. Prachtig verhaal Denie,

    Deze Elieser is dus nooit in Suriname geweest.
    Van Angola via Portugal naar Amsterdam.
    En bijna 400 geleden, toen moest de slavernij in Suriname nog opkomen.

    Rosinda

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s