‘Do bom servo Elieser’ – de goede bediende Elieser

Alexander Stephens, een Amerikaanse politicus met zijn bediende; een voormalige slaaf. Jaar: circa1875.

Naar aanleiding van een bericht en video (link) over het winti-ritueel dat in het kader van het aanstaande Keti Koti festival heeft plaatsgevonden op de Oude Portugese Joodse begraafplaats aan de Oudekerk aan de Amstel, heb ik wat achtergrondinformatie opgezocht op de website van het Stadsarchief Amsterdam.

Wie was Elieser en hoe kan het dat zijn laatste rust plaats een Joodse begraafplaats is?

‘De Portugese Joden vestigden zich omstreeks 1600 in Amsterdam. Zij namen hun slaven mee. In 1614 stichtten zij een begraafplaats (Beth Haim) in Ouderkerk. Het reglement, dat toen opgesteld werd, bepaalde in het tweede artikel dat slaven (escravos), bedienden (criados) en dienstmeisjes (moças) die wel Joods waren maar niet Portugees, op een aparte plek (lugar separado) begraven werden.

Voorschriften
In 1627 kwamen er strengere voorschriften voor Afrikanen, die in de documenten aangeduid werden als zwarten (pretos, negros) en bruinen (morenos). Voortaan moesten zij buiten de omheining begraven worden. Vermoedelijk omdat de dorpsbewoners bij die begrafenissen voor opstootjes zorgden, werd deze bepaling na verloop van tijd weer ingetrokken. Hun graf bleef op een afgezonderde plaats. Zwarten en mulatten kregen geen steen: hun graven werden afgedekt met een baksteen of een houten plankje met een nummer.

Lezing Mei

In Mei jl. heb ik namens de Stichting voor Surinaamse Genealogie een lezing gegeven over hoe je op zoek kan gaan naar Surinaamse slavenvoorouders. De ruimte zat vol en er kwamen extra stoelen aan te pas. Allen leuke mensen met een interesse voor familiegeschiedenis en Suriname. De reacties vooraf, tijdens en na de presentatie waren leuk. Ik ben echt blij dat ik mensen met mijn kennis en informatie kan helpen!

Lezing NiNsee Mei 2012, Amsterdam

Voor de presentatie heb ik een afbeelding gemaakt die de onderzoeksroute weergeeft naar informatie over slavenvoorouders. Het is op ieder niveau uit te breiden en te specificeren, maar ik heb de in mijn ogen belangrijkste bronnen van dit moment vermeld.

Als je denkt dat je anderen er mee kan helpen deel het gerust.

Onderzoeksroute voor het achterhalen van mijn slavenvoorouders. Afbeelding door Denie Kasan (klik voor een vergroting)

“Hoe schrijf je zwarte geschiedenis met overwegend witte bronnen?”

Heeft u de serie “De Slavernij” gezien en wilt u daarover napraten? Of debateert u graag mee over het onderwerp de slavernij? De NTR organiseert een debat met als thema: “Hoe schrijf je zwarte geschiedenis met overwegend witte bronnen?”

In debat gaan: Leo Balai, recent gepromoveerd op de ramp met slavenschip De Leusden; Patricia Gomes, historica en schrijfster en kenner van de Surinaamse slavernijgeschiedenis; Henk den Heijer, hoogleraar zeegeschiedenis in Leiden; Gert Oostindie, hoogleraar Caraïbische geschiedenis en directeur van het Koninklijk Instituut voor Land en Volkenkunde. Plaats en tijd: Dinsdag 8 november vanaf 19.00 uur in De Rode Hoed in Amsterdam.

Carla Boos, eindredacteur van de NTR-serie De Slavernij, houdt een inleiding. Ook wordt het eerste exemplaar van het boek De Slavernij, uitgegeven door Uitgeverij Balans, aangeboden aan CDA-kamerlid Kathleen Ferrier.

De Slavernij: Het debat from Lyangelo on Vimeo.

Het slavenschip Leusden, Verongelukt voor de kust van Suriname, 1738

Slavenschip Leusden

Ik kwam een interessante titel van een boek tegen dat oktober as. gepubliceerd gaat worden. Het gaat over een volgepakt slavenschip (Leusden) welke voor de kust van Suriname is vergaan, waarbij 700 Afrikaanse slaven zijn omgekomen. 16 slaven hebben het overleefd.

Samenvatting:
Op 1 januari 1738 verging voor de monding van de Marowijnerivier in Suriname het slavenschip Leusden van de West-Indische Compagnie (WIC). Van de 716 in Afrika ingescheepte gevangenen overleefden er slechts 16 de ramp. Hoewel het ongetwijfeld de grootste tragedie is uit de Nederlandse scheepvaarthistorie, is deze ramp vrijwel onbekend.
De Leusden was een van de laatste WIC-schepen die slaven vervoerden en bovendien het enige dat exclusief voor dit doel werd ingezet. Per reis transporteerde het schip gemiddeld 660 slaven – geketend en dicht op elkaar liggend – naar het Caribisch gebied. Eenmaal op zee waren slavenschepen varende gevangenissen, waar een wreed regime heerste. Met name doordat ziekten vrij spel hadden in de ongezonde atmosfeer van de scheepsruimen, overleefden veel slaven de overtocht niet. Van haar eerste reis in 1720 tot aan haar ondergang in 1738 voerde de Leusden in totaal 10 slaventochten uit, waarbij slechts 73 % van de slaven levend de overzijde bereikte.

Er is tot nog toe bijzonder weinig onderzoek gedaan naar de specifieke schepen die de transatlantische slavenhandel mogelijk maakten. Wellicht heeft de morele verontwaardiging – dan wel schaamte – over het fenomeen slavernij objectief onderzoek altijd in de weg gestaan. Leo Balai ontdekte echter diverse tot nog toe onbekende bronnen, waarin over het feitelijke reilen en zeilen aan boord van slavenschepen wordt verhaald.

Bio auteur: Leo Balai (Paramaribo, 1946) was na zijn juridische opleiding zowel als zelfstandig ondernemer als in dienstverband werkzaam op verschillende gebieden. Momenteel verzorgt hij diverse vaardigheidstrainingen.

Boekdetails:
Isbn – 978.90.5730.729.4
Specificaties – 334 pagina’s
17 x 24 cm, genaaid gebrocheerd, geïllustreerd in zwart-wit
Prijs – € 34,50

TV Serie Slavernij begint zon. 18-09

Het is al een jaar geleden dat de NPS begon met het onderzoek en de voorbereiding voor de TV serie slavernij. Nu wordt de eerste aflevering van de 6 delige serie zondag 18 september as. uitgezonden op Ned2 om 20:15 uur. Het wordt gepresenteerd door Daphne Bunskoek en Roue Verveer. In de serie wordt de stamboom van Roue Verveer uitgezocht en gaan volgens zij de route van de slavenhandel. Ze gaan o.a. naar Suriname, de Nederlandse Antillen en Afrika.

Aflevering 1 – Een wereld vol slaven, 18 september
Aflevering 2 – Nederlandse geweren. Afrikaanse tranen, 25 september
Aflevering 3 – Een slaaf komt niet in de hemel, 2 oktober
Aflevering 4 – Industrie in de tropen, 9 oktober
Aflevering 5 – Ketens van de geest, 16 oktober

Op de website staat in duidelijke stappen vermeld hoe onderzoek naar Surinaamse voorouders gedaan kan worden. Erg nuttig.
Website: http://www.geschiedenis24.nl/de-slavernij.html

Parallel aan de serie Slavernij (voor volwassenen) wordt ook een 6 delige serie Slavernij Junior voor kinderen uitgezonden op Ned.3, om 18:15 uur. De uitzendtijden en de thema’s zijn:

Aflevering 1 – Slaven, 18 september
Aflevering 2 – Suiker, 25 september
Aflevering 3 – Touw, 2 oktober
Aflevering 4 – Steen, 9 oktober
Aflevering 5 – Vuilnis, 16 oktober
Aflevering 6 – Kinderen, 23 oktober

De Slavernij Junior vertelt het verhaal van de slavernij voor kinderen van 7 tot 14 jaar aan de hand van archiefmateriaal, documentaire- en dramafragmenten.
Zie website: http://programma.ntr.nl/10493/de-slavernij-junior